REPORTAGE, Van Volkskrant verslaggever Michiel Haighton
gepubliceerd in de Volkskrant 13 juni 2007 02:47, bijgewerkt op 02:47

AMSTERDAM - Een groep bloeddonoren is boos op de stichting Sanquin Bloedvoorziening. Zij willen de waarde van hun bloed weten.

‘Wat er met mijn bloed gebeurt?’ De politieman die tijdens zijn pauze even bij bloedbank Sanquin in Amsterdam is binnengewipt om bloedplasma te doneren, kijkt naar de rode vloeistof die via een slangetje zijn lichaam verlaat. Dan zegt hij: ‘Naar ziekenhuizen toch?’
 

Fout. Zijn bloedplasma (bloed zonder rode bloedcellen) komt terecht bij de bedrijfsdivisie ‘Sanquin Plasmaproducten’. Daar wordt het tot medicijn verwerkt, variërend van infectieremmers en stollingsfactoren tot medicijnen om darmproblemen en kortademigheid te bestrijden. De geneesmiddelen worden volgens ‘marktconforme’ prijzen verkocht aan de groothandel, die het weer bij apothekers afzet.

‘Nooit geweten,’ zegt de politieman verbaasd. ‘Maar zolang ik er anderen een plezier mee doe, kan het mij niet schelen wat er mijn bloed gebeurt. Ik heb er toch genoeg van,’ zegt hij terwijl hij de Donald Duck uit de leesmap vist.

Een groep kritische donoren die zich verenigd heeft in de ‘Werkgroep Bloed- en Plasmadonoren’ denkt daar minder laconiek over. De werkgroep wil dat Sanquin meer openheid verschaft over wat er met hun bloed gebeurt, en vooral hoeveel geld daarmee wordt verdiend.

Want Sanquin doet meer dan alleen bloed leveren aan ziekenhuizen. Sanquin heeft diverse commercieel opererende ‘business units’ die samen of in opdracht van de farmaceutische industrie onderzoek verrichten naar nieuwe geneesmiddelen. Ook worden ‘bloedmedicijnen’ verkocht aan het buitenland.
Voorzitter Charles Disch van de werkgroep Bloed- en Plasmadonoren eist meer helderheid. ‘Het wordt steeds schimmiger wat er met ons bloed gebeurt. Wij geven bloed uit humane overwegingen. Niet om de farmaceutische indus-trie te dienen. Over de commerciële waarde van bloed is Sanquin volstrekt niet transparant. En dat vind ik bijzonder vreemd voor een stichting die draait op donoren die vrijwillig en onbetaald hun bloed geven.’

Disch – ‘Ik ben al donor sinds 1976’ – hekelt in dat licht ook de salariëring van het driekoppige Raad van Bestuur van Sanquin: in 2006 gezamenlijk 800 duizend euro. ‘Zeer terecht is het wettelijk geregeld dat wij donoren geen geld mogen verdienen aan ons eigen bloed. Maar anderen mogen dat blijkbaar wel.’

Disch zegt dat de raad van bestuur van Sanquin bloed- en plasmadonoren steeds meer ziet als een sluitpost. ‘In een proces van rationalisatie en efficiency wordt vergeten dat wij vrijwilligers zijn. Zo is het aantal afnamepunten de laatste jaren flink afgenomen, wat voor veel donoren extra reistijd betekent. Tegelijkertijd is de reiskostenvergoeding zo goed als afgeschaft.’

Disch en zijn werkgroep staan niet alleen in hun kritiek. Vorige week maakte Sanquin bekend dat tientallen donoren hebben verklaard geen bloed meer af te willen staan, uit onvrede over het hoge salaris van de raad van bestuur.

http://www.volkskrant.nl/binnenland/article435018.ece/Doel_van_donorbloed_is_vaag
Terwijl de politieman nog steeds aan het infuus ligt (een plasmaferese duurt circa drie kwartier tot een uur) ontwijkt de voorzitter van de raad van bestuur, Theo Buunen, een etage hoger vragen over zijn salariëring. ‘Voor informatie over mijn beloning moet u bij de raad van toezicht zijn. Die stelt de hoogte ervan vast.’

Wel wil Buunen ‘het misverstand’ uit de weg ruimen dat hij leiding geeft aan een vrijwilligersorganisatie. ‘Sanquin is een professionele organisatie waar drieduizend mensen werken. Wij doen veel meer dan alleen bloed en plasma inzamelen. Zo hebben we in binnen- en buitenland grote medicijnfabrieken staan. Ook verrichten we veel wetenschappelijk onderzoek. Qua complexiteit is Sanquin vergelijkbaar met een ziekenhuis. Daar moet u de beloning ook aan spiegelen.’

Buunen bestrijdt het beeld dat met het bloed van de donoren grof geld wordt verdiend. ‘We zijn een stichting. Alle winst vloeit terug naar de organisatie.’ Dat donoren, in tegenstelling tot in Duitsland, Oostenrijk en de VS, geen geld krijgen voor hun bloed, heeft volgens Buunen te maken met veiligheid.

‘Altruïsme is voor onze donoren het enige motief om bloed te doneren. Als we geld gaan betalen voor bloed, kunnen financiële motieven een rol gaan spelen. Dan wordt het voor sommige donoren misschien verleidelijk relevante gezondheidsrisico’s te verzwijgen. Bijvoorbeeld bepaalde seksuele contacten.’ Uit angst voor hiv-geïnfecteerd bloed mogen mannen met homoseksuele contacten geen bloed doneren.

Dat tientallen donoren hun medewerking aan hebben opgezegd, baart Buunen grote zorgen.